Oczepiny - kiedyś i dziś

28 luty 2018
Justyna Gul

Oczepiny, będące starym słowiańskim zwyczajem, rozpoczynają się o północy. To wówczas Panna Młoda przechodzi symbolicznie ze stanu panieńskiego w zamężny. Jak wyglądały oczepiny przed laty, a jak wyglądają teraz? Jakie zabawy w trakcie oczepin mogą podkreślić symbolikę tego zwyczaju?

Oczepiny – historia i tradycja

Oczepiny, zwane również czepinami, oczepkami, kapinami czy okapinami, to stary obrzęd weselny polegający na włożeniu po raz pierwszy młodej mężatce czepca.

Przez wieki, długie, rozpuszczone lub splecione w warkocz włosy były symbolem dziewictwa lub wolnego stanu. Warkocz, zwany dawniej kosą, z wplecioną czerwoną wstążką, a także wianek, stanowiły najcenniejsze ozdoby głowy dziewcząt i były symbolem ich dziewictwa. Rozplecenie warkocza oznaczało wyłączenie dziewczyny ze społeczności panien. Pannę Młodą (młoduchę) prowadzono do komory, sadzano na odwróconej do góry dnem dzieży i zdejmowano z głowy ruciany wianek. następnie każdy z krewnych rozplatał trochę warkocz, spleciony przed ślubem na przykład w cztery, pięć lub sześć promieni. Jeszcze przed 1990 rokiem obcinano włosy, choć później już tego zaniechano, a długie włosy splatano i upinano tzw. koronę.

Aby jednak warkocz można było rozpleść, najpierw go pleciono, co również stanowiło wydarzenie. Przed rozplecinami druhny rozczesywały bowiem włosy panny młodej i splatały warkocze – w niektórych rejonach w jeden, przeznaczony do rozplatania przez męską drużynę wplatano ciernie, szpilki i igły, zaś w drugi – przeznaczony dla starościn – monety. Następnie zawiązywano na głowie Panny Młodej chustkę i tak przygotowaną oddawały ją w ręce drużby z rózgą. Wówczas następował symboliczny targ o tzw. „kosę dziewiczą”, którą drużbowie Pana Młodego kupowali od braci Panny Młodej, a następnie miały miejsce właściwe rozpleciny – druhny wzywały śpiewem brata Panny Młodej, następnie dalszych krewnych i drużbów. Na znak tego, że oba rody zgodziły się na związek małżeński, symbolicznego rozplatania dokonywali wszyscy obecni, a na końcu do rozplecin przystępował Pan Młody – składał on stosowny okup i czesał włosy narzeczonej. Panna Młoda zwykle pozostawała z rozczesanymi włosami aż do oczepin.

Zwyczaj oczepin, czyli zakrywania włosów przez kobiety zamężne, od średniowiecza znany był w całej Europie, choć tak naprawdę już u starożytnych Rzymian mężatki przykrywały głowę chustą. W dawnej Polsce czepce były nakryciem głowy, które zgodnie z obyczajem mogły nosić wyłącznie kobiety zamężne, poślubione w majestacie prawa, w przeciwieństwie do dziewcząt, dziewek, czyli panien, które chodziły z odkrytą głową, przybraną kwiatami lub wieńcami, a nawet z rozpuszczonymi warkoczami.

Wkładany na głowę młodej mężatce misternie haftowany czepiec weselny był często podarunkiem od matki chrzestnej, a najstarszy brat panny młodej lub starszy drużba wręczał go starościnie. Po założeniu czepca, Pan Młody wchodził do komory i częstował wódką zgromadzone tam kobiety, które pijąc zdrowie młoduchy, przyjmowały ją do grona kobiecego.

Oczepinom zwykle towarzyszyły pieśni oraz specjalny weselny rytuał. Najczęściej polegał on na tym, że Panna Młoda uciekała i ukrywała się przed czepcem, a w ucieczce pomagały jej druhny. Następnie swachy wyprowadzały Pannę Młodą do izby, sadzały na dzieży chlebowej i zapalały woskowe świece. Wówczas starościna weselna zdejmowała jej z głowy panieński wieniec i oddawała go Panu Młodemu. Na głowę najpierw wkładała czapkę Pana Młodego na znak władzy mężowskiej - Panna Młoda zrzucała ją trzykrotnie, płacząc przy tym z żalu za wiankiem i swobodami panieńskiego życia. Podczas oczepin Panna Młoda trzymała też na kolanach talerz, na który goście weselni rzucali pieniądze na czepek, co miało zapewnić Młodej Parze dobry start. Od momentu oczepin, kobieta nie mogła chodzić już bez nakrycia głowy.

Oczepiny – dziś

Mimo upływu lat pewne elementy oczepin pozostały niezmienne – bez wątpienia są one wciąż punktem kulminacyjnym weselnego przyjęcia. Pozostały symbolicznym momentem ostatecznego pożegnania się Panny Młodej ze stanem panieńskim, ale i okazją do dobrej zabawy, do której zaproszeni się też weselni goście.

Jedną z najbardziej popularnych zabaw, a przy tym najbardziej przypominającą zwyczaje kultywowane przez lata, jest zdejmowanie welonu z głowy Panny Młodej. Jak wygląda ta zabawa? Wokół Panny Młodej tworzone jest kółko z trzymających się za ręce i krążących w rytm muzyki kobiet stanu wolnego. Następnie następuje zdjęcie welonu, symbolizujące ostateczne porzucenie stanu panieńskiego na rzecz życia małżeńskiego. Panna Młoda, mając zamknięte oczy, wyrzuca welon w górę lub za siebie. Ta panna, która złapie welon, ciągu roku stanie przed ołtarzem. Podobny rytuał ma miejsce z udziałem Pan Młodego – w kręgu mężczyzn stanu wolnego pozbywa się on muszki (lub krawata), następnie również z zasłoniętymi oczami wyrzuca ją w górę, wyznaczając tym samym kandydata do kolejnego ożenku. Nowo wybrani Państwo Młodzi muszą razem zatańczyć. Inna wersja tej zabawy wymaga, by welon ściągnął z głowy swojej żonie Pan Młody, a muszkę – Panna Młoda. Oczywiście, wcześniej musza oni przedrzeć się przez broniących dostępu do małżonka / małżonki singli.

Częstą zabawą, następującą po oczepinach, jest wróżenie, jakiej płci będzie przyszłe dziecko Młodej Pary. W tym celu małżonkowie siadają na krzesełkach  plecami do siebie. W tym czasie orkiestra przygrywa krótkie melodie. Na znak prowadzącego lub po zakończeniu utworu, nowożeńcy obracają się do siebie. Jeśli obrócą się w tę samą stronę to znak, że potomek będzie rodzaju męskiego, w przeciwnym wypadku – na świecie pojawi się dziewczynka. Ilość prób uzależniona jest od ilości dzieci, które pragnie mieć para.

Pięknym i wzruszającym zakończeniem zabaw oczepinowych jest podziękowanie dla rodziców za wszystkie lata, które młodzi spędzili w rodzinnych domach, za trud wychowania, miłość oraz wsparcie. Często podziękowaniom towarzyszy bukiet kwiatów dla par rodziców drobne prezenty, takie jak albumy z sesji zaręczynowej, kosz z wysokiej jakości produktami (których sami sobie by nie kupili), vouchery do spa, bilety na wycieczki zagraniczne. Podsumowaniem podziękowań jest wspólny taniec par rodziców oraz pary ślubnej.

A jakie zabawy Wy planujecie podczas oczepin? Podzielić się również doświadczeniami zdobytymi podczas wesel, na których bawiliście się w charakterze gości? Coś szczególnie zwróciło Waszą uwagę?

Średnia

4.5

Oceń mój artykuł

Zobacz także

Komentarze